ACT, czyli o jasnej i ciemnej stronie Mocy

„Nie próbuj, rób albo nie rób, nie ma próbowania.” To oczywiście słowa Yody, Jedi o potężnej Mocy. Ale zachęta do działania ma również swoje bardziej psychologiczne umocowanie i w sposób dosłowny jest nią ACT – terapia akceptacji i zaangażowania (ang. Acceptance and Commitment Therapy, ACT – jako akronim czytany identycznie jak angielskie słowo „działaj”). To podejście zakładające zbudowanie i wzmocnienie w każdej jednostce elastyczności psychologicznej, dzięki której dotrze do wcześniej zdefiniowanego przez nas Celu. Wzmianka o Gwiezdnych Wojnach nie była tutaj przypadkowa – w ramach tzw. „superhero therapy”, która pozwala na rewizję i transformację wzorców i zachowań w oparciu o fikcyjnego bohatera, ACT jest często analizowany na przypadku sagi Jedi i osoby Anakina Skywalkera / Lorda Vadera, jako dwóch osobowości tej samej jednostki, z której jedna zrezygnowała z elastyczności psychologicznej, podczas gdy druga została po jasnej stronie Mocy.

Terapia akceptacji i zaangażowania wykorzystuje podobne umiejętności do tych, których nauczają Jedi. Główną ideą stojącą za ACT jest fakt, że ludzkie dramaty wynikają z braku elastyczności psychologicznej, takiej jak myślenie wyłącznie w kategoriach absolutnych, do czego skłonność mają Sithowie – mroczni Jedi, którzy przeszli na ciemną stronę Mocy. Aby pomóc ludziom, którzy zmagają się z brakiem elastyczności psychologicznej, ACT koncentruje się na następujących sześciu umiejętnościach w celu zwiększenia elastyczności psychologicznej:

I. Uważność - zwracanie uwagi na chwilę obecną, czyli coś, na co Mistrzowie Jedi poświęcali mnóstwo czasu;

II. Ja jako kontekst - skupianie się na nieprzywiązywaniu się do określonego obrazu własnej tożsamości;

III. Akceptacja - chęć odczuwania i łączenia się z wszelkimi odczuciami i doświadczeniami, które ma dana osoba;

IV. Defuzja poznawcza - oddzielenie się od własnych myśli, rozłączenie sztywnego, automatycznego wpływu myśli na inne myśli czy zachowanie;

V. Wartości - wybór określonego kierunku w naszym życiu, który nadaje naszym działaniom sens

VI. Zaangażowane działanie - działanie zgodnie z własnymi wartościami.

W serii Gwiezdne Wojny silniejsze połączenie z Mocą (poprzez praktyki przybliżające do osiągnięcia elastyczności psychologicznej opisane powyżej) potrafi podtrzymywać życie Jedi. Ci, którzy mają szczególnie silny związek z Mocą, mogą w pewien sposób przekroczyć śmierć. W codziennym życiu i z praktykami ACT życie pozagrobowe nadal jest raczej poza zasięgiem naszego wpływu, jednak nie ulega wątpliwości, że potrafi ubarwić, polepszyć i faktycznie w medycznym kontekście przedłużyć życie – nurt ten należy bowiem do praktyk opartych na dowodach (ang. evidence-based practices). Na podstawie setek randomizowanych badań i metaanaliz stwierdzono efektywność technik ACT porównywalną do leczenia farmakologicznego. Cechą modelu terapii akceptacji i zaangażowania jest podejście transdiagnostyczne. Oznacza to, że ACT nie skupia się na diagnozach klinicznych i etykietach. Każdy może korzystać z dobrodziejstw heksafleksu elastyczności psychologicznej, poznawać ją i uczyć się jej aby zbliżyć się do swojego Celu. Niech jedyną przestrogą pozostaną słowa Kodeksu Jedi, mówiące, iż dla adepta jasnej strony Mocy bardzo ważną zasadą jest rozwój cierpliwości, która chroni przed pochopnymi decyzjami i pragnieniem posiadania potęgi oraz szybkiego rozwoju swoich zdolności, czyli głównymi powodami upadku na Ciemną Stronę. Pozwól sobie, bez osądzania i wartościowania, na porażki i niepowodzenia, które jednak wynikną z działania, a nie unikania doświadczenia. Niech nauka z nich płynąca pozwoli przygotować ci się do kolejnego kroku na drodze do Celu. Niech Moc będzie z Tobą!